Dydaktyka geografii

Dydaktyka geografii - jedna z dydaktyk przedmiotowych, która formułuje cele nauczania geografii, opracowuje kryteria doboru i sposoby układu treści nauczania geografii, adaptuje ogólnodydaktyczne oraz opracowuje własne metody kształcenia i środki dydaktyczne, bada różne elementy i uwarunkowania procesu nauczania-uczenia się geografii, wykrywa prawidłowości tego procesu oraz racjonalizuje jego organizację.

[edytuj] Historia dydaktyki geografii

Początki geografii jako przedmiotu nauczania i jej dydaktyki są niejasne. Niewątpliwie są one związane z rozwojem samej geografii jako nauki. Geografii uczono prawdopodobnie już w starożytnej Grecji, ale są o tym tylko niejasne wzmianki. O jej nauczaniu wspomina Propercjusz: Zmuszają mnie do studiowania i przedstawiania świata w tablicach.

Przyjmuje się, że geografia zaczęła pojawiać się w szkołach jako dodatkowy przedmiot nauczania już w XV w., a w XVIII w. była już odrębnym przedmiotem szkolnym.

W Polsce nie ma dokładnych danych kiedy rozpoczęto nauczać geografii. Prawdopodobnie w średniowiecznych szkołach klasztornych i katedralnych uczono jej pod nazwą kosmografii i geometrii wpajając pamięciowo fragmenty wiedzy geograficznej. Regularne wykłady z zakresu kosmografii w Polsce rozpoczęły się na uniwersytecie krakowskim w latach 1493-1494. Miały one charakter prelekcji, polegających na komentowaniu dzieł starożytnych autorów - przede wszystkim Ptolemeusza. Pierwsze łacińskie podręczniki kosmografii powstały na przełomie XV/XVI w.

Pierwszym dydaktykiem geografii był czeski pedagog Jan Ámos Komenský (J.A. Komeński) (1592-1670). W dziele Wielka Dydaktyka przedstawiająca uniwersalną sztukę nauczania wszystkich wszystkiego (Didactica magna universale omnes omnia docendi artificum exhibens) opublikowanym w 1657 r. zalecał nauczanie poglądowe (za T. Campanellą) w języku ojczystym, oparte na współdziałaniu zmysłów i umysłu. J.A. Komeński uzasadnił wprowadzenie geografii do szkoły, poddając krytycznej ocenie ówczesne podręczniki i metody stosowane przy jej nauczaniu. Głosił zasadę poznawania Ziemi od najbliższej okolicy, kładł nacisk na używanie map i obrazów w przypadku kiedy nie można było pokazać w naturze rzeczy odległych. Do koncepcji J.A. Komeńskiego wracali później również Jan Jakub Rousseau, Johann Heinrich Pestalozzi i in. Myśli Komeńskiego zmierzające do zreformowania szkolnictwa w Polsce nie przyjęły się. Szkolnictwo w XVII i początkach XVIII w. upadło a wraz z nim również szkolna geografia. Jeśli uczono jej elementów w szkołach klasztornych, to zwracano głównie uwagę na głównie na tematy historyczno-polityczne np. genealogia panujących czy nazwy różnych miejscowości, które podawano pamięciowo.

[edytuj] Nauczyciel

Ta sekcja jest zalążkiem. Jeśli możesz, rozbuduj ją.

[edytuj] Programy do nauczania

Aktualnie obowiązująca podstawa programowa geografii (stan na sierpień 2008):

• w gimnazjum [1];
• w szkole ponadgimnzajalnej [2]

Aktualne programy nauczania geografii dopuszczone do użytku szkolnego przez Ministra Edukacji Narodowej (stan na sierpień 2008): [3];

Propozycja nowej podstawy programowej geografii mającej obowiązywać od roku szkolnego 2009/2010: [[4]].

Ta sekcja jest zalążkiem. Jeśli możesz, rozbuduj ją.

[edytuj] Dobór i układ treści w nauczaniu

Ta sekcja jest zalążkiem. Jeśli możesz, rozbuduj ją.

[edytuj] Metody kształcenia

Ta sekcja jest zalążkiem. Jeśli możesz, rozbuduj ją.

[edytuj] Środki dydaktyczne

W polskiej literaturze wyróżnia się wiele podziałów środków dydaktycznych jednak dydaktycy geografii posługują się swoją klasyfikacją środków dydaktycznych opracowaną przez S. Piskorza (1995) i zamieszczoną w Zarysie dydaktyki geografii (1995, s. 114). Podział środków dydaktycznych przedstawiony przez S. Piskorza (1995), z upływem czasu stracił na aktualności. Szczególnie daje się to zauważyć w grupie II. Przyrządy pomiarowe i urządzenia dydaktyczne, gdzie od czasu stworzenia klasyfikacji pojawiło się wiele nowych urządzeń. W tabeli poniżej przedstawiono klasyfikację środków dydaktycznych stosowanych w nauczaniu geografii wraz z propozycją ich uzupełnień. Elementy, które zostały dodane wyróżnione kursywą.

Podstawowym uzupełnieniem tej klasyfikacji jest utworzenie nowej kategorii w grupie urządzeń dydaktycznych nadając jej nazwę urządzenia interaktywne, w której została umieszczona tablica interaktywna i urządzenia z nią współpracujące. Każda z powyższych kategorii (wizualne, audytywne, audiowizualne, automatyzujące nauczanie) dla urządzeń interaktywnych jest zbyt wąska i nie odzwierciedla właściwości, które one posiadają. Główną cechą tych urządzeń jest ich interaktywność. Wychodząc z definicji interaktywności - urządzeniami interaktywnymi należy nazywać takie, które odbierając informacje od użytkownika współpracują z komputerem, reagują na nie, pozwalając na ich dowolną modyfikację oraz na bezpośrednią i sprawną ich wymianę między użytkownikiem a całym oprogramowaniem lub jego dowolną aplikacją.

    okazy minerałów
    okazy skał
    okazy skamieniałości
    okazy surowców mineralnych
    próbki gleb (profile glebowe)
    okazy etnograficzne
    okazy roślinne
    półfabrykaty i gotowe wyroby

   globusy
   przystawki i pierścienie do globusów
   model wahadła Faucaulta
   horyzontarium
   zenitarium
   tellurium
   model współrzędnych geograficznych
   rzutnik kartograficzny
   model struktur fałdowych
   model struktur zrębowych
   modele poziomic i warstwic
   modele ukształtowania powierzchni
   terenu (mapy plastyczne)

   statyczne: fotografie, rysunki schema-
   tyczne
   dynamiczne: filmy, animacje, audycje
   telewizyjne, wideogramy

   plany
   mapy wielkoskalowe
   mapy ścienne
   atlasy geograficzne
   mapy konturowe, indukcyjne i świetlne
   wykresy

   szkolny podręcznik geografii
   zeszyt przedmiotowy
   zeszyt ćwiczeń
   geograficzna literatura uzupełniająca
   tablice statystyczne

   komputerowe programy edukacyjne
   diaporamy
   Internet

   gnomon
   zegar słoneczny
   wskaźnik wysokości Słońca
   kompas i busola
   pochyłościomierz
   tyczki geodezyjne
   taśma miernicza
   niwelator szkolny
   łata niwelacyjna
   wiatromierz
   deszczomierz
   termometr
   barometr
   kwasomierz

wizualne:
    tablica ścienna
    tablica magnetyczna
    ekran
    episkop
    rzutnik do przeźroczy (diaskop)
    epidiaskop
    grafoskop
    przeglądarka do przeźroczy
    przeglądarka stereoskopowa
    lupy i lornetki
    aparat fotograficzny
    kamera filmowa
    piaskownica

   radio
   magnetofon
   gramofon
   odtwarzacz CD
   odtwarzacz Mp3

   projektor filmowy
   projektor multimedialny
   telewizor
   magnetowid
   wideo
   odtwarzacz DVD

   skaner
   drukarka
   kserograf
   maszyny dydaktyczne
   komputery

   tablica interaktywna
   tablet interaktywny
   panel interaktywny
   interaktywny system odpowiedzi

   gabinet geograficzny
   klaso-pracownia
   pracownia geograficzna
   ogródek geograficzny

[edytuj] Główne kierunki badań stosowanych w polskiej dydaktyce

Ta sekcja jest zalążkiem. Jeśli możesz, rozbuduj ją.

[edytuj] Szkoły wyższe

Szkoły wyższe i ich jednostki organizacyjne zajmujące się dydaktyką geografii w Polsce:

• Uniwersytet Warszawski - Katedra Dydaktyki i Krajoznawstwa na Wydziale Geografii i Studiów Regionalnych
• Uniwersytet Pedagogiczny im. Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie - Zakład Dydaktyki Geografii w Instytucie Geografii
• Uniwersytet Śląski - Zakład Dydaktyki Geografii w Katedrze Geografii Fizycznej Wydziały Nauk o Ziemi
• Uniwersytet Łódzki - Zakład Dydaktyki Geografii na Wydziale Nauk Geograficznych
• Uniwersytet Humanistyczno-Przyrodniczy w Kielcach - Zakład Dydaktyki Geografii i Krajoznawstwa w Instytucie Geografii Wydziału Matematyczno - Przyrodniczego
• Uniwersytet Jagielloński - Pracownia Dydaktyki Geografii na Wydziale Biologii i Nauk o Ziemi
• Uniwersytet Gdański - Pracownia Dydaktyki Geografii w Instytucie Geografii Wydziału Oceanologii i Geografii
• Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie - Pracownia Dydaktyki Geografii w Instytucie Nauk o Ziemi Wydziału Biologii i Nauk o Ziemi
• Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu - Pracownia Dydaktyki na Wydziale Biologii i Nauk o Ziemi
• Uniwersytet Wrocławski - Pracownia Dydaktyki w Instytucie Geografii i Rozwoju Regionalnego
• Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu - Pracownia Dydaktyki i Edukacji Ekologicznej na Wydziale Nauk Geograficznych i Geologicznych
• Akademia Pomorska w Słupsku - Pracownia Dydaktyki Geografii z Przyrodą w Instytucie Geografii Wydziału Matematyczno - Przyrodniczego

[edytuj] Bibliografia

• Piskorz S., 1995, Zarys dydaktyki geografii, WSiP, Warszawa.